Hormon sorunları deyince neden akla hep kadın hormonları gelir?

Oysa hormon hem erkek hem de kadında olduğuna göre sorunları da her iki cinse de aittir. Ancak günlük yaşamda hep gördüğümüz, duyduğumuz ya da okuduğumuz hep kadınlara ait olan pre-menopoz, menopoz ya da ay döngüsü sorunlarıdır.

Erkekler de en az kadınlar kadar hormon sorunları yaşarlar. Onların da ergenlikte başlayıp, olgunlaşma sürecine dek süren bir hormon serüvenleri vardır. Önce şelale gibi gürül gürül akan testosteron hormonlarına zor hâkim olurken, yaş ilerleyip de 40’lı yaşlara yaklaşırken şelale iyice zayıflar ve gölü doldurmamaya başlar. Kadınlardan östrojeni geri alan doğa, erkeklerden de testosteronu geri alır. Doğada her şey her iki cinse de eşit verilmiştir, mahrumiyet de eşittir.

Toplumsal olarak erkekler testosteron azalmasından dolayı yaşadıkları bu andropoz sürecindeki sorunlarını açıkça dile getirmeyebilirler. Bunu bir erkekliğin azalması ya da gölgelenmesi, güç kaybı gibi türlü toplumsal olarak azalan bir statüyle ilişkilendirebilirler. Bu konu da bireysel destek ya da terapi yollarına başvurmayabilirler. Ancak sorun yok sayılarak yok edilemez.

Her 40 yaşına gelmiş erkek, artık hormonal olarak yokuş aşağı bir inişe geçmiştir. Bu yaşlarda yine olgun erkeklerin en büyük sorunu prostat kapıyı çalar. Yine erbezlerinde oluşabilen tümörler, prostat kanseri gibi daha ciddi sorunlar da cabası.

Peki testosteron hormonu azalan erkeklerin yaşadığı belirtilere bakalım; en önemli belirtileri arasında aşırı terleme, sıcak basma, sürekli halsizlik ve yorgunluk vardır. Ve tabii ayrıca ve erkeklerin en fazla dert ettiği cinsel dürtüde ve sertleşme de azalmadır.

Andropoz dönemi ile erkeklerde geri dönüşü olmayan bir süreç başlar. Depresyon, iktidarsızlık, saldırgan davranışlar, kas kütlesinde azalma, ereksiyon sorunları ve cinsel isteksizlik en çok rastlanan sorunlardır. Özellikle 45-50 üstü erkeklerde görülmeye başlanan andropoz bir hastalık değil doğal bir süreçtir.

Yaşın ilerlemesiyle beraber erkeklik hormonu olan testosteronun kandaki seviyesinin azalması ve buna bağlı olarak ortaya çıkan şikayetlerin oluşturduğu duruma andropoz ya da olgunlaşan adam sendromu denir. Andropozda kadınlarda görülen menopoza benzer şikayetler görülür. Çünkü bu dönemde aynı kadınlarda olduğu gibi erkeklerde de hormon seviyelerinde değişiklikler görülmeye başlar. Her erkek 40’lı yaşlardan sonra 10 yılda bir, kanında bulunana testosteronun %10’unu, 50 yaşından sonra ise %25’ini kaybeder.

Kesin bir yaş sınırı olmasa da 50 yaşından sonra tüm erkeklerin ürolojik olarak takibe alınmaları gerekir. Bu takip, erkek sağlığı için önemli olan prostat hastalıkları ve olgunlaşan adam sendromunun erken tanısı için önem taşır.

Andropoz nedenleri

Testosterondaki azalma, en önemli andropoz sebebidir. Ancak, erkekler yaşlandıkça, vücutta sadece daha az testosteron üretilmeye başlanmaz, aynı zamanda kandan kullanılabilir testosteronu çeken “seks hormonu bağlayan globülin (SHBG)” denilen başka bir hormonun seviyesi de artmaya başlar. SHBG, kanda dolaşan testosteronun bir kısmını bağlar. SHBG hormonuna bağlı olmayan testosteron, biyolojik olarak kullanılabilir testosterondur, yani vücudun kullanımı için uygundur. Ancak SHBG tarafından bağlanan testosteron hormonu o kişi tarafından kullanılamaz.

Andropoz ile ilişkili semptomları olan erkeklerin kanlarında biyolojik olarak kullanılabilir testosteron miktarı düşmüştür. Bu nedenle, vücuttaki testosteron tarafından uyarılan dokular daha az miktarda testosteron alırlar. Bu da kişide ruhsal, fiziksel ve zihinsel değişikliklere neden olabilir.

Andropozun belirtileri

Olgunlaşan adam sendromu olarak ta bilinen andropoz, hem psikolojik hem de cinsel fonksiyonlarda değişime neden olur. Belirtiler görüldüğünde bir uzmana başvurmak ya da konuyla ilgili bir çalışma yapmak faydalı olur

Psikolojik belirtiler

• Kendini iyi hissetmeme durumu ve depresif ruh hali
• Hayattan zevk alamama
• En iyi zamanların geride kaldığını hissetme
• Tükenmiş ve dibe vurmuşluk hissi
• En ufak şeylere alınmaya ve sinirlenmeye başlama

Bedensel belirtiler

• Aşırı terleme, sıcak basması
• Ciltte kuruluk ve tüylerde azalma
• Sürekli bir halsizlik ve yorgunluk his
• Dikkat güçlüğü
• Sırt ağrıları, yaygın kas ve eklem ağrıları
• Memelerde büyüme
• Kemik erimesi ve kemik kırıkları
• Deri altı ve karın içi yağ dokusunda artışla birlikte göbek bölgesinde yağlanma
• Kansızlık
• Uyku problemleri
• Zihinsel faaliyetlerde zayıflama

Cinsel belirtiler

• Cinsel istekte azalma
• Sertleşme problemleri
• Meni miktarında azalma ve kıvamında değişiklik
• Sabah ve gece sertliğinde azalma

Andropoz tanısı

Andropoz tanısı için öncelikle doktor şikayetlerinizi dinledikten sonra fizik muayene yapacaktır. Ardından belirtilerinizle ilgili sorular sorar. Burada amaç belirtilerinizin düşük testosteron belirtileriyle benzerlik gösterip göstermediğini kontrol etmektir. Daha sonra bu belirtilere sebep olabilecek diğer hastalıkları dışlamak için bazı testler isteyebilir. Ve son olarak kandaki testosteron düzeyini ölçebilecek kan testleri istenir.

Bu testlerde total testosteron ve serbest testosteron, FSH, LH ve prolaktin hormon düzeylerinize bakılır. Testosteron hormonu sabah 8 ile 11 saatleri arasında kanda en yüksek seviyededir bu nedenle bu saatler arasında kan testi yaptırmanız daha sağlıklı sonuç almanızı sağlar. Ölçümlerde testosteronda düşüklük varsa ve daha önce saydığımız belirtilerin bir kısmı da mevcutsa andropoz tanısı konulabilir.

Andropoz Sürecine Girmiş Erkek Neler Yapabilir?

Bir Hormon Yoga Terapi Uzmanı olarak benim hormon sorunları yaşayan erkeklere önerim; hormon yoga terapi uygulamalarını hayatlarına geçirmek olacaktır. Hormon Yoga Terapi, doğanın boşalttığı hormon rezervlerini en doğal yoldan doldurma yöntemi. Bu eşsiz yöntem en kritik hormon bezlerini ve organlarını hedefleyerek uyarıyor ve yeniden aktive olmalarını, canlanmalarını sağlıyor. Hedeflediği erbezleri, karaciğer, pankreas, epifiz, hipofiz ve hipotalamus bezlerine spesifik bir nefes çalışması, belli yoga pozları ve yaşam gücü enerjisi olan pranayı bedende dolaştırıp yönlendirme tekniğiyle içsel masaj ve stimulasyon sağlayıp bunlarda olumlu etkilere neden oluyor.

Bu bağlamda, hormon üretimini arttırırken aynı zamanda düzenliyor, metabolizmayı hızlandırıyor ve en önemlisi andropoza bağlı şikayetlerin çoğunu azaltıyor ya da yok ediyor.

Andropoz döneminde en önemli olumsuz etken olan strese yönelik yaptığımız gevşeme, yönlendirmeli meditasyon ve stres egzersizleri de bedendeki kortizol seviyesini düşürdüğü için stresin olumsuz etkilerini de yok ediyor.

Bedenin hormon rezervlerinin stres yüzünden hızla tükenmesini engelliyor.

Ayrıca andropoz dönemi, erkeğin beslenme ve yaşam biçimine daha fazla özen göstermesi ve kendine zaman ayırma konusunda daha cömert olması gereken bir dönem.

Hormon Yoga Terapi 1. Seviye eğitimlerinde yaşam biçimi uyarlamaları, beslenme ve stres yönetimi konularına da çok geniş yer ayırıyorum. Görerek, yaşayarak, deneyerek öğrenmek, paylaşmak ve iyileşmek için beklerim.

Seda Shambhavi Kervanoğlu 

Nisan-Mayıs 2022  

Fotograf: Johannes Plenio

Hormonların En Önceliklisi: Kortizol

Her sabah erken saatlerde hipofizden bir damla salgılanarak bizi uyandıran, uykulu yatağımızdan hayata geçmemizi sağlayan, gün boyu bizi canlı tutan, hayattaki tehlike ve tehditlerle başa çıkmamızı sağlayan hormonumuz ; kortizol.

Belki de şaşırdınız! Kortizolu hep stres ve bel çevrenizde birikmiş istenmeyen yağ simidiyle özdeşleştirip, kafanızda kortizolle ilgili negatif bir algı oluşturmuştunuz.

Ancak durum öyle değil; kortizol bedenimizin iç kimyasında çok önemli yeri olan ve bizim hayatta kalmamızı sağlayan pek değerli bir hormonumuz. Ama sadece gerçekten gerektiğinde salgılandığı zaman.

Bedenimizin dış görünüşü on binlerce yıldır yani taş devrinden bu yana evrim geçirmiş, değişmiş, modern hayata geçişle daha bakımlı, manikür, pedikürlü ve tıraşlı olsa da içimiz hala daha taş devrinde yaşıyor. Ve pek çoğumuz bu gerçeği ya bilmiyoruz ya da önemsemiyoruz.

Bedenin iç kimya dengesi yani homeostaz on binlerce yıldır aynı prensiplerle korunuyor ya da bozuluyor. Parçası olduğumuz makrokozmozun (Büyük Doğa) bize verdiği yaşamsal salgılar, enzimler, sıvılar, ısı, tuz, kan, hücre, hücre içi ve çeperi oluşumlar tarafımızdan keşfedildikçe hayattaki en gerçek mucizenin yine zihin/beden bütünlüğümüz olduğunu idrak etmemiz çok doğal.

İç kimyamız bize kendini belli edip, sırlar aralandıkça bu bedenin işleyişinde rolü olanların sadece iskelet, kas, kan, sinir ve sindirim sistemi olmadığını anlamaya başladık.

Kortizol bizi hayatta tutmak ve tehlikelerden kaçıp korunmak için salgıladığımız adrenalin hormonunun kardeşidir. Bir tehlike anında kana önce adrenalin salgılanır ki bu bizi taş devrinde bir vahşi hayvan saldırısı ya da kıtlıktan koruyan hormondur. Adrenalin kana salgılanır salgılanmaz, onun kardeşi kortizol ona eşlik eder. Adrenalinin görevi bizi o andan hızlıca kurtarmaktır. Ortamın gerektirdiği şekilde ya kaçarak ya savaşarak ya da donarak reaksiyon vermemizi sağlar. Tehlikeyle karşılaştığımızda bize gelen o ilk telaş ve hızlı şok adrenalinin etkisidir. Adrenalin de sizi alarmda tutmaya yarayacak kortizol salınımı için mesaj göndermiş olur. Zira tehlike geçinceye kadar adrenalin salgılamaya devam ediyor olsaydık, hiçbir insan 50 yaşına bile gelemeden kalp yetmezliğinden ölürdü.

Adrenalin sahneden çekilip yerini kortizole bırakınca;

• Kandaki şeker yükselir ( ki hızlıca koşup kaçabilin)
• İnsülin salınımını tetikler (şekeri, kas hücrelerine ulaştırmak için)
• Oksijenin kaslarınıza daha hızlı ulaşması için kan basıncını arttırır ( ki hızlıca koşup kaçabilin)
• Olası bir saldırı anında, hayati önem taşıyan organları koruması (ve hızlıca koşup kaçabilmeniz için hızlı enerji sağlamak) için depolanmış yağı karın bölgesine doğru harekete geçirir.
• Daha fazla şeker yapmak için kas, deri ve kemikleri parçalar ( ki bu sayede hızlıca koşabilin)
• Bağışıklık sistemini baskılar ( bir enfeksiyonla savaşmak, kaçmamız gereken bir anda öncelik değildir)
• Sindirimi baskılar (hayatınız tehlikedeyken yiyecek sindirmenize gerek yoktur)
• Üreme fonksiyonlarınızı baskılar (dolayısıyla libidonuz düşer, saldırı altındayken cinsel dürtüye ihtiyacınız olmaz)

İşte yüzbinlerce yıldır bu yeryüzünde soyumuzun devam etmesi için bizi koruyan pek değerli hormonumuz kortizol neden modern çağda baş düşmanımız oldu?

Kortizol gereğinden sık ve çok miktarda salgılanır oldu. Bunun nedeni de insanın doğal yaşam ortamı ciddi anlamda değişti. Doğada yaşarken belki haftada, iki haftada yada ayda  bir ihtiyaç duyulan adrenaline bağlı kortizol hormonu salgılaması şimdiki modern hayatta insanın tehdit algısı değiştiği için çok daha sık olmaya başladı. Ormanda avlanırken karşımıza çıkan arslan tehditi yerini işyerindeki patron, son iş teslim tarihleri, ilişki problemleri, sıkışık trafik geçinme derdi, çocukların sorunlarına bırakmış durumda.

Doğa bizi yaratırken hayatın bu kadar modernleşeceğini hesaba katmadığı gibi insanların bu kadar uzun yaşama planı da olacağını da düşünmemiş. Bize sadece tek bir tane stres tepkisi vermiş. Ve bu stres tepkisi gerçek tehdit ile algılanan tehdit arasındaki farkın ayrımını yapamıyor. İş böyle olunca tehdit gerçek de olsa sanal da olsa tepkimiz aynı oluyor.

Gerçek tehdit varsa ya hızla kaçıp kurtuluruz ya da savaşıp yüksek enerji gereksinimi için kullanıma hazır şekerin tümünü kullanırız. Ancak tehdit sanal ise böyle bir enerji kullanımı olmuyor ve fazla şeker hemen bel bölgesine yerleşiyor.

Eğer tehdit gerçekse adrenalin ve kortizol peşpeşe salgılanıp, beden son hızla kaçıp ya da savaşıyor. Eğer bu tehdit ölümle son bulmazsa, kişi mağarasına, evine, mahrem alanına geri dönüp saklanıyor. 

Dinlenip iyileşiyor. Aşırı tetiklenmiş sempatik sinir sistemi gevşiyor, beden dinlenmeye geçince parasempatik sinir sistemi çalışmaya başlıyor. Ancak tehdit gerçek değilse ve hayatın kendisi kronik bir tehdit haline gelmiş ise, işte o zaman beden hiçbir zaman dinlenme moduna geçemiyor ve sürekli sempatik sinir sistemi alarmda kalıyor. Kortizol düğmesi basılı kalmış gibi sürekli kana kortizol pompalanıyor. Kortizolün bir de kana bir öncekinden daha fazla pompalanma özelliğini düşünürsek kandaki kortizol seviyesi gittikçe artıyor.

Kortizol hormonunun bedendeki bütün sistemler üzerinde önceliği olduğu ve sizi tehlikeden koruma hormonu olduğu için böbrek üstü bezleri kortizol üretirken sindirim sistemi yani hayati önem taşıyan besinleri sindirme ve özümseme işlemi sekteye uğrar. Uzun süreli kronik stres altındaki kişilerde mineral, vitamin eksikliği, mide ve bağırsak sorunlarının çokça görülme nedeni budur.

Beden kortizol hormonu tarafından uyarıldığında yağ yakımını anında durdurup, metabolizmayı yavaşlatıyor. Enerji ve yağ depolarını koruma moduna geçiyor. Bu da kronik stres altında olan kişilerin bazal metabolizmasının çok düşük olmasını ve bel çevresinde yağ fazlalığı olmasını açıklıyor.

İnsanın kanı kortizol doygunluğuna ulaşmışken bağışıklık sistemi kapanıp uykuya geçiyor, zira şimdi enfeksiyon ve virüslerle savaşma zamanı değil, arkandan koşan aslandan kaçma zamanı. Arkandan  arslan koşuyor sanrısıyla evden işe, işten eve koşuştururken üreme ve cinsellik gibi bir dürtün olamıyor, seks hormonları tamamıyla baskılanmış ve cinsellik tam anlamıyla rafa kaldırılmış oluyor. Sekonder infertilite diye sınıflandırdığımız kısırlıkların  %90’ı kronik stres kaynaklıdır.

Anlaşılan o ki, bedenimizdeki strese tepki verme sistemimiz henüz modern günlük hayatın streslerini daha hafif bir şekilde atlatacak denli evrimleşmemiştir. Ya da gelişmiş korteksimiz yüzünden sofistike tehdit algılarını yönetme becerimiz gelişmemiştir.

Hayatımızda  çok farklı türde stres kaynakları var ve bunlar herkes için farklı olabilir. Kiminin finansal, kiminin fiziksel, çevresel, kimyasal, beslenme kaynaklı ya da iş kaynaklı olabilir. Özellikle son 20- 25 yıldır çoğunlukla da duygusal olabilir. Ancak herkesin strese verdiği tepki hormonal olarak aynıdır.

Bazen neyin stres neyin stres olmadığını bile ayırt edemeyecek durumda olabiliriz. Bu yüzden öncelikle streslerimizi belirlememiz gerekir.

Genel olarak stres faktörlerini farklı başlıklar altında inceleyelim:

Fiziksel: Travma, hastalık, kaza, ameliyat, yaşlanma, alerji, enfeksiyon, enflamasyon, açlık, kan şekerinin düşmesi

Duygusal: Yas, kızgınlık, öfke, suçluluk, ölüm nedeniyle kayıp, boşanma, ilişkiler, güvensiz hissetme, sevilmeme, korku, endişe, yalnızlık, bunalma, depresyon

Beslenme Alışkanlıkları: Alkol, kafein, trans yağlar, rafine karbonhidratlar, gıda kimyasalları, besin eksiklikleri, alerjen gıdalar ve açlık

İlaçlar: İltihap önleyiciler,  antiasitler, doğum kontrol hapları, statinler gibi tansiyon ilaçları

Çevresel: Kirlilik, kimyasallar, toksinler, sindirilemeyenler, ısı fazlalıkları, gürültü

Yaşam tarzı: Sigara, uyuşturucu, uzun süren oturma, aşırı egzersiz, zayıf uyku, vardiyalı çalışma

Gördüğümüz gibi artık stres kaynaklarımız epeyce sofistike olmuş durumda ve eğer bu stres kaynaklarını tespit edip, onları algılama biçimimizi değiştiremiyorsak strese bağlı sıkıntılar, semptomlar ve hastalıklar yaşarız.

Kortizol hormonunu yönetebilmek, stresimizi yönetebilmek demektir. Yoga geleneğinde bu nefes, bedensel duruşlar, odaklanma ve meditatif halleri deneyimleme gibi değişik yogik çalışmalarla sağlanır. Stres odaklı çok nokta atışlı çalışmalarımız arasında hormon yoga terapi, gevşeme teknikleri, yönlendirmeli meditasyonlar ve yoga nidrayı sayabiliriz.

Seda Shambhavi Kervanoğlu

Şubat 2022

Fotograf: Taryn Elliott

“Peki şimdi neden böyle davrandı?”

“Bu kadar sinirlenmenin yeri miydi canım?” 

“Bizim oğlan iyice zıvanadan çıktı artık!”

“Kuzum filanca iyice dibe battı son günlerde, yüzünden düşen bin parça.”

“Aman kızım annenin yanına yaklaşma şimdi, yoksa haşlanırsın!”

Nedir bu duygu durumlarının dalgalanması, depresif ruh halleri, ayda bir 3-4 gün yanına yaklaşılamayan sevgili, ele avuca sığmayan ergen öğrenciler, evlatlar, nedensiz alınan onca kilonun nedeni?

Çoğu zaman hormon sorunları yaşıyormuş diye özetleyiverdiğimiz vakalardaki bu sorunları hiç anlamaya çalıştık mı acaba?

İnsanoğlu doğal olarak hiçbir şeyi başına gelmedikçe araştırmaz; ya kendi ya sevdiği birinin canı yanacak ya da iş gerekçesiyle konuyla ilgili bilgilenmek ve şifalanmak isteyecektir. En doğalı da budur zaten.

O yüzden bu bilgiye dayanarak şimdi yazımı okuyanların hormon sorunları olduğunu ya da hormon düzensizliği yaşayıp ta farkında olmadığını ve şüphelendiğini düşünüyorum.

Hormon düzensizliği yaşadığınıza dair 9 ipucunu sizlerle paylaşarak başlamak isterim.

1.İnatçı bir kilo artışınız varsa ve bazı diyet ve egzersiz programlarına rağmen kilo vermeyi başaramadınız ise.

2.Göbek çevresinde yağlanma ve kas kitlesinde azalma genelde fazla stres altında bazı hormonların salgısının azalması ve diğerlerinin artmasıyla oluşur.

3.Libidonuz düşük mü? Hormon dengesizliği düzensiz uykuya yol açar ve düzensiz uyku seks hormonlarının salgılanmasını azaltır.

4.Yorgunluk, öğlene doğru güçten düşüyor musunuz? Ya da öğlen yemeğinden sonra şekerleme ihtiyacınız var mı?

5.Anksiyete, hassasiyet ve depresyon gibi durumlarınız varsa zaten bedeniniz fazla stres altında bazı hormon salgılama sorunları yaşıyor ve de yeterince gerektiği gibi beslenmiyor demektir.

6.Uykusuzluk ve düzensiz uyku alışkanlığı gibi durumlar hemen bedenin strese girmesini ve fazla kortisol salgılamasını sağlar.

7.Sıcak basmalar ve terleme, menopoz öncesi ve menopoz sırasında yaşanan en büyük iki sıkıntıdır ve yaşam kalitesini ciddi anlamda düşürür.

8.Sindirim sorunları, gaz, şişkinlik, besin intoleransı ve yiyecekleri sindirememe sorunları

9.Aşermeler ve bir oturuşta yemeniz gerekenin iki katı yemek ya da bir şişe şarabın yarısını içmek gibi durumlar genelde insulin hormon direnci, adrenalin hormonu yorgunluğu ve diğer başka hormonların salgılanma sorunlarından kaynaklanır.

10.Adet öncesi ve sürecinde aşırı ağrı, ağır kanama ve derin ruh hali iniş çıkışları

Sözünü ettiğimiz bu sorun ve sıkıntılar aynı zamanda hem hormon hem başka nedenlerden de olabilir. Bu yüzden bir kan testiyle hormon durumuna baktırabilirsiniz. Ama bu belirtiler varsa ve artık yaşam kalitenizi olumsuz etkilemeye başlamışsa harekete geçmenizin zamanı gelmiş demektir.

Hormon nedir ve endokrin yani hormon sistemimiz hangi organları kapsar ve ne yapar kısaca açıklamaya çalışayım.

Bedende beş tane sistem vardır ve bu beş sistem hayati önem taşıyan görevleri üstlenmiş durumdadır. Hormon sistemi bunlardan biridir. Herbir sistem tek başına belli görevleri üstlendikleri gibi, birbirleriyle de iletişim halindedir. Beden bir bütün olarak inanılmaz bir koordinasyon ve titizlikle bütün unsurları birbirine destek olarak aynı bir saat gibi tıkır tıkır çalışır. Sistemler ve organlar arası iş bölümü ve yardımlaşma öyle üst düzeydedir ki bir organ işlevini yerine getiremez duruma geldiği zaman komşu organ onun görevini üstlenip bu dev hücre, organ sistem kompleksinin yaşamını sorunsuz sürdürmesini sağlar ya da sağlamaya çalışır. Bir eksikliğin olagelmesi ve bunun başka organ ya da sistemlerce giderilmeye çalışılması sürece uzun olursa, iki işi yapmaya çalışan organda ya da uzuvda sıkıntılar başlar. Bazen de beden dışarıdan destek almaya ihtiyaç duyar zira gerekli adaptasyon organizmanın sağlıklı yaşamaya devam etmesi için yeterli olmaz.

Hormon sorunları bu bağlamda örnek bir alandır. Hormon sistemine genel olarak bakarsak birçok başka sistemin görevini iyi yapabilmesine destek bir sistem olduğu gibi, kendi alanında bedenin sağlıklı ve düzgün işlemesini sağlama açısından muazzam bir önem taşır.

Baş bölgesinde hipofiz ve epifiz, boğaz bölgesinde tiroid ve paratiroid, göğüs bölgesinde timus, bedenin orta kısmında solda pankreas sağda karaciğer, sırt bölgesinde her iki tarafta yanlara doğru böbreküstü yani adrenalin bezleri ve alt karın bölgesinde yumurtalık ya da erbezleri bulunur.

Bu bağlamda yoga anatomisine göre bedende her bir enerji merkezine tekabül eden bir hormon bezi vardır. Bu enerji merkezlerine daire ya da üç boyutlu düşünürsek enerji küresi anlamında çakra denir. Çakra, Sanskrit dilinde doğal yapısı gereği sürekli dönen tekerlek anlamına gelir.

Bu çakralar ve hormon bezleri yakın  ilişki içindedirler. Sağlıklı ve aktif çakra bulunduğu bölgenin fizik bedene izdüşümünde bulunan tüm organların sağlıklı çalışmasını sağlar. Dolayısıyla bu bölgelerde bulunan organ ya da hormon bezi sorunlarına yönelik yoga çalışmaları çakralar üzerine yoğunlaştırılmış çalışmaları kapsar. Hormon sorunları ya yaş dönemlerinde; ergenliğe geçiş, menopoz ya da andropoza geçiş ya da tam tespit edilemeyen bir travma sonucu belli bir hormon bezinin zarar görmesi, bir kısmının çalışmaz hale gelmesi ve hatta ameliyatla alınması ya da özellikle kadınların ay döngülerindeki doğal hormon değişikliklerini bedenin rahat tolere edememesinden kaynaklanır.

Kadınların 40 yaş civarında östrojen hormonu salgısının azalması ve buna bağlı olarak yumurtlamanın önce azalıp sonunda tamamen durması( ya da sayılı olan yumurtanın gittikçe azalıp progestron salgısının azalmasını sağlaması) kadının bu değişikliğe adaptasyon döneminde ciddi sorunlar yaşamasını sağlar. Özellikle de 21. Yüzyıl insanının adrenalin bezlerinin de yorgun olduğunu düşünürsek, normal organizmada üretkenlik sona ererken bedenin sadece sağlıklı bir yaşam sürmesi için gerekli östrojeni adrenalin ve hipofiz bezlerinin sağlayabilmesi gerekirken, yorgun bezler tam kapasite östrojen üretemedikleri için kadınlar sıcak basmaları, gece uykudan uyandıracak şiddette terlemeler, sinirlilik, hassasiyet, libido düşüklüğü, en fazla vajinada görülmek üzere tüm ciltte kuruluk, duygu iniş-çıkışları ve depresyon yaşarlar. Bu sıkıntılarla baş edemeyen kadın etrafına da sıkıntılarını yansıtır ve bu durum hem özel hem iş ilişkilerini olumsuz yönde etkiler.

Benzer sorunlar erkeklerin de 40lı yaşlarda başlayan andropoz dönemlerinde ereksiyon sorunları, erken boşalma, prostat sıkıntıları, sık idrara çıkma, idrarı tutamama ve buna bağlı olarak ruh durumları değişimi ve hatta eşinin kendisini tanıyamayacağı denli davranış değişiklikleri göstermeler şeklinde gelişir.

Ayrıca ileri yaşlara gelmeden de yaşanan hormon sorunlarıyla karşı karşıyayız artık. Yaşam biçimi insanın kendi doğasına aykırı seyreden hemen herkes yaşamının belli bir döneminde çeşitli hormon sorunu yaşamaya mahkumdur. Özellikle öncelikle metabolizmayı sonrasında diğer hormon bezlerinin çalışmasını da etkileyen tiroid bezi bozuklukları çağımızın yine en fazla kadınlarda görülen bir rahatsızlık sorunudur.

Tiroid bezi türlü nedenlerden ötürü ya hiper (fazla çalışma) ya da hipo (az çalışma) fonksiyon göstererek kişiye tüm bedenini ve ruh halini etkileyen türlü rahatsızlıklar hissettirir. Tüm bunların yanı sıra hiçbir zaman hormon rahatsızlığı olarak görmediğimiz diyabet ya da halk dilinde şeker hastalığı yine bir hormon bezi olan pankreasın insülin hormonunu salgılayamaması ya da yüksek düzeyde insülin direnci yüzünden yaşanılan bir hastalıktır. Bu bezin fonksiyon bozukluğu doğuştan ya da kalıtsal olmakla beraber kişinin doğasına aykırı bir yaşam biçimi sürmesinden dolayı ileri yaşlarda da görülebilir. Bu iki farklı oluş nedeni diyabetin tip 1 ve tip 2 olarak iki türünü belirler. Tip 1 daha çok genlerden gelerek kalıtsal nedenli olarak kategorize edilirken, tip 2 şeker hastalığı zaman içinde yanlış beslenme, yaşam tarzı ve insülin direncinin ilerlemesi sonucu oluşur.

Hormon rahatsızlıkları genelde tıpta sentetik hormon takviyeleri ile çözülür. Ancak sentetik hormon takviyeleri artık bazı yan etkileri yüzünden birçok kişi tarafından kullanılmak istenmez. Özellikle menopoz dönemi alınan sentetik hormon takviyeleri uzun süre kullanıldığı zaman kadınlarda kansere yol açabilir. Bu bağlamda özellikle ailesinde kanser vakası bulunan kadınların sentetik hormon takviyesi yerine doğal hormon takviyesi kullanması önerilir.

Ancak hormon takviyesi almanın yanı sıra artık bedendeki hormon bezlerinin bazı kombine yoga uygulamalarıyla stimüle edilip çalışmalarının düzenlenmesi ve ekstra hormon salgılaması mümkün. Brezilyalı Yoga eğitmeni Dinah Rodriguez uzun zamandır bazı yoga tekniklerini birleştirerek ve kendisi kendi üzerinde ve yakın çevresindeki kişiler üzerinde uygulayarak çok olumlu sonuçlar almıştır. Yıllar içinde bu sisteme hormon yoga terapi diyerek bu alanda dünyanın değişik yerlerinde yaşayan kişiler de hizmet versin ve daha fazla insan yararlansın diye geliştirdiği bu sistemi paylaşmaya başlamış ve son 10 yılda hormon yogası ya da hormon yoga terapi adıyla özellikle batı ülkelerinde yayılmaya başlamıştır.

Hormon yogası yoga asanaları, özel yoga nefes teknikleri, yogada bedenin belli bölgelerine uygulanan kilitler, stres düşürücü bazı teknikler ve yoga nidra (yogik uyku ya da derin gevşeme) harmanlarak kullanılmakta ve bedende baş bölgesinde bulunan epifiz, hipofiz ana kontrol hormon bezlerinden başlayarak, tiroid, para-tiroid (beden orkestrasının kondüktörü), timus, pankreas, böbrek üstü-adrenalin bezleri ve over-testisler olmak üzere tüm hormon sistemini regüle ve stimüle eder. Az çalışan, dengesiz olan ya da hiç çalışmayan bezleri zaman içinde uyararak çalıştırır ve bedenin tümünde denge ve sağlıklı bir ortamın oluşmasını sağlar.

2015 Ocak ayında Hindistan’da ileri seviye yoga eğitmenlik kursumun hemen ardından Dinah Rodriguez’in öğrencisi olan Alman bir yoga hocasının sadece yoga eğitmenlerine yönelik bir haftalık yoğunlaştırılmış Hormon Yoga Terapi Eğitmenlik kursuna katılma fırsatı yakaladım. Bir hafta boyunca günde iki seans uygulamalı  hormon yogası ve ayrıca teori dersler sonucunda bu tekniğin kendi bedenim üzerinde ilk fark ettiğim yaptığı olumlu etki metabolizmamın hızlanması oldu.  Zira ben bizzat yaklaşık 3 yıldır haşimoto hipo-tiroidi rahatsızlığım nedeniyle bu hastalığın en büyük dezavantajı olan metabolizma yavaşlığı, insülin direnci ve dikkat edilmezse kilo alma vb gibi negatif etkileriyle yoga ve ayurveda aracılığıyla başeden biriyim. Doğal olarak böyle bir sistemi hemen öğrenip hem ondan kendim yarar görmek hem de Türkiye’de bu rahatsızlıktan muzdarip birçok kadınla bu tekniği paylaşıp onlara da faydalı olmak istedim.

Hormon Yoga Terapi çalışmalarının faydalarını aşağıda fiziksel, zihinsel ve enerjisel anlamda üç grupta toplayabiliriz.

Fiziksel;

• Hormon bezlerini çalıştırır.
• Karın ve pelvik bölgesini çalıştırır.
• Pelvik tabanını çalıştırarak o bölgenin fit olmasını sağlar.
• Kasları çalıştırır ve kemiklerin güçlenmesini sağlar.
• Esnekliği arttırır.
• Sindirimi düzenler  ve metabolizmayı hızlandırır 
• Sinir sistemini dengeler
• Genel bir rahatlama ve yenilenme sağlar
• Sıcak basmaları azaltır.

Zihinsel;

• Kişinin kendini nasıl algıladığı ve farkındalığı üzerinde olumlu etkisi vardır
• Kendine güveni ve bedenine olumlu yaklaşmayı arttırır.
• İniş çıkış yaşayan ruh durumlarını dengeler
• Hafızayı ve konsantrasyonu arttırır.

Enerjisel;

•     Prana (yaşam gücü enerjisi) nin maksimum düzeyde alınmasını ve bedene yayılmasını  sağlar
•     Hormon bezleriyle denk düşen enerji merkezleri yani çakraların canlanmasını sağlar, çalışmasını düzenler.

Her türlü hormon sorunu olan (tiroid, adrenalin bezleri, polikistik-over sendromu, menstrüasyon öncesi sıkıntıları, kısırlık, prostat, andropoz ve menopoz sıkıntıları) yaşayan herkes verdiğim workshop ve kurslara katılabilir.

Eğer bu çalışmalarla ilgili daha fazla bilgi almak ve yararlanmak isterseniz bana sedashambhavi@gmail.com ya da  05379618572 nolu telefondan ulaşabilirsiniz.

Seda Shambhavi Kervanoğlu

Mayıs – Temmuz 2021

Fotograf: Oleksandr Pidvalnyi